11 Nov Cando o racismo se disfraza de xusticia
Víctor Klemperer advertiu en A lingua do Terceiro Reich dun perigo que, no contexto actual, deberiamos ter moi presente: as palabras poden modificar silenciosamente a nosa maneira de pensar ata conseguir que o inaceptable pareza normal. Non cómpre impoñer de golpe unha ideoloxía; abonda con introducir os seus conceptos na linguaxe cotiá ata convertelos en sentido común.
Ante un novo escenario electoral, convén prestar atención a un fenómeno que xa existía, pero que ameaza con instalarse no noso imaxinario colectivo: o chauvinismo do benestar.Este concepto describe unha forma de exclusión que, baixo a aparencia de racionalidade económica, sostén que os recursos públicos deben reservarse prioritariamente para quen pertence á comunidade nacional.
O seu argumento é aparentemente sinxelo: se axudamos a quen chega, teremos menos para quen xa estaba aquí. Os dereitos transfórmanse en privilexios de pertenza e as persoas vulnerables, en competidoras por uns recursos escasos. A exclusión, o racismo, xa non precisa presentarse como rexeitamento ao estranxeiro; pode disfrazarse de xustiza distributiva. O que antes estaba mal visto preséntase agora como solidariedade co veciño de toda a vida.
Porén, os datos veñen cuestionar este tipo de relato. Segundo a Autoridade Independente de Responsabilidade Fiscal, a poboación estranxeira e con dobre nacionalidade explica máis dun terzo do crecemento real do PIB español entre 2022 e 2024. En setembro de 2026, España superou os 3,6 millóns de traballadores estranxeiros afiliados á Seguridade Social, o 16,2 % do total.
A inmigración formula desafíos e negalos sería irresponsable; tan irresponsable como ignorar a súa contribución económica, demográfica e social, especialmente nunha sociedade envellecida como a nosa.
Pero tan preocupante como a manipulación dos datos é a manipulación da linguaxe. Un estudo recente da Fundación Trébol analizou 374 comentarios publicados nas redes sociais sobre a acollida de nenas e nenos migrantes. O 32,6 % reproducía argumentos propios do chauvinismo do benestar. Apenas o 0,8 % defendía expresamente os dereitos humanos e a protección da infancia. Aínda que a mostra non representa o conxunto da sociedade, apunta a unha inquietante ausencia de discursos alternativos nos espazos analizados.
Cando aceptamos falar de nenas e nenos como ameazas, invasores ou cargas económicas, comezamos a desprazar os límites do democraticamente admisible. Podemos discrepar e barallar multitude de alternativas no debate sobre as políticas migratorias, os recursos necesarios ou a súa distribución territorial. Son debates lexítimos. Pero a condición de neno e os seus dereitos non poden depender da súa nacionalidade nin converterse en moeda de cambio electoral.
Precisamente por iso necesitamos recuperar un espazo de consenso entre as forzas políticas que, desde tradicións ideolóxicas diferentes, contribuíron a construír o noso sistema democrático de dereitos e protección social.
Non se trata de renunciar ás diferenzas, senón de recoñecer que existen principios que deben permanecer á marxe da confrontación partidista. A protección da infancia é un deles.
Klemperer ensinounos que o deterioro dunha sociedade pode comezar moito antes de que cambien as súas leis. Comeza cando cambia o significado das súas palabras ou cando aceptamos conceptos sen analizar o seu verdadeiro significado e as súas consecuencias.
Carlos Rosón
Director de IGAXES